Home | Εξ αδιαθέτου διαδοχή: Κτηματολόγιο    -   Ηλίας Στασινός, Δικηγόρος | Κτηματολόγιο    -   Ηλίας Στασινός, Δικηγόρος

1. Εθιμο 2. Ο νόμος εν ευρεία εννοία 2.1 Το Σύνταγμα 2.2 Ο νόμος εν στενή εννοία 2.3 Τα διατάγματα 2.4 Δευτερεύοντες κανόνες δικαίου ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΔΙΚΑΙΟΥ Ι. ΔΗΜΟΣΙΟ ΔΙΚΑΙΟ 1) Συνταγματικό Δίκαιο. Πολίτευμα – Όργανα της Πολιτείας – Ατομικά δικαιώματα Διάκριση των εξουσιών Είδος Όργανα Πράξεις Νομοθετική Βουλή Νόμοι-Πρόεδρος Δημοκρατίας (Π.Δ) Φύλλο Εφημερίδος της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) Εκτελεστική Διοίκηση 1. Προεδρικά Διατάγματα Κυβέρνηση Α) εκτελεστικά Β) κανονιστικά Γ) οργανωτικά 1 Page 2 2. Διοικητικές Πράξεις (ατομικές, κανονιστικές) 3. Εγκύκλιοι Δικαστική Δικαστήρια Αποφάσεις 2. Διοικητικό Δίκαιο. Οργάνωση και λειτουργία της Διοίκησης. Σχέσεις Διοίκησης- πολίτη – Οργάνωση του Κράτους Διοίκηση: διακρίνεται σε α) Οργανική β) Λειτουργική Εξουσιαστική Παροχική Ρυθμιστική Διοικητικά Όργανα Ατομικά Συλλογικά Διοικητικές πράξεις (εκτελεστές και μη, ατομικές-κανονιστικές) Στοιχεία διοικητικών πράξεων Δημόσιο συμφέρον – Τεκμήριο νομιμότητας – Αιτιολογία – Ισχύς Διοικητικές συμβάσεις (μεταξύ ιδιωτών, Δημοσίου και Ν.Π.Δ.Δ.) Προστασία του πολίτη από τις παράνομες πράξεις της Διοίκησης. Αιτιολόγηση ΔΠ. – Κλήση για ακρόαση – Δικαστήρια. Οργάνωση του Κράτους Συγκεντρωτικό – Αποκεντρωτικό σύστημα (Περιφέρειες, Γενικός Γραμματέας Περιφέρειας) Τοπική Αυτοδιοίκηση α και β βαθμού, ΝΠΔΔ (ΟΤΑ, Νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις) Αυτοδιοικούμενοι οργανισμοί ειδικών σκοπών. Μεγάλα Σώματα της Διοικήσεως 1. Συμβούλιο της Επικρατείας 2. Ελεγκτικό Συνέδριο 2.1 Νομοπαρασκευαστικές αρμοδιότητες 2.2 Διοικητικές 2.3 Δικαστικές 3. Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές, (Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, Συνηγορος του πολίτη, Αρχή Προστασίας προσωπικών δεδομένων, Αρχή του Ανταγωνισμού) 4.Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους 3. Δημόσιο Διεθνές Σχέσεις Κρατών 2 Page 3 Διεθνείς Οργανισμοί Δίκαιο του Πολέμου 4. Ποινικό Δίκαιο (Π.Κ.) (Κανένα αδίκημα, καμία ποινή χωρίς να προβλέπεται από τον νόμο, άρθρ.7 του Συντάγματος) Πταίσματα Πλημμελήματα Κακουργήματα 5. Δικονομικό Δίκαιο – Οργάνωση, λειτουργία και διάκριση των δικαστηρίων Πολιτική Δικονομία Ποινική Δικονομία Διοικητική Δικονομία 6. Δημοσιονομικό Δίκαιο Είσπραξη, διαχείριση και διανομή των πόρων του Κράτους Φορολογικό Δίκαιο 7. Δίκαιο του Περιβάλλοντος 8.Χωροταξικό και Πολεοδομικό Δίκαιο 9.Εργατικό Δίκαιο – Ατομικό, Συλλογικό Εργατικό Δίκαιο. Ασφάλεια και Υγεία των εργαζομένων Διεθνές Γραφείο Εργασίας 10. Ευρωπαϊκό Δίκαιο ΙΙ. Ιδιωτικό Δίκαιο 1. Αστικό Δίκαιο (ΑΚ) – Σχέσεις πολιτών μεταξύ τους Γενικές αρχές Ενοχικό Δίκαιο Εμπράγματο Δίκαιο Οικογενειακό Δίκαιο Κληρονομικό Δίκαιο 2. Εμπορικό Δίκαιο Δίκαιο των εμπόρων και εμπορικών πράξεων Δίκαιο των εμπορικών εταιρειών Δίκαιο της βιομηχανικής ιδιοκτησίας Δίκαιο των αξιογράφων Ναυτικό Δίκαιο 3 Page 4 Ασφαλιστικό Δίκαιο Δικαστήρια Α. Αστικά ή πολιτικά Αστικές διαφορές Ειρηνοδικείο Αγωγή Α’ βαθμός και τελευταίος Α’ βαθμός (κατ' αναίρεση στον Αρειο Πάγο) Ενάγων-εναγόμενος Αίτηση Α.1 Πρωτοδικείο Μονομελές Έφεση Ειδικές διαδικασίες (αμοιβές, μισθώσεις κλπ.) (εκουσία δικαιοδοσία) Α.1.Πολυμελές Α.2 Εφετείο Έφεση Α.3 ΄Αρειος Πάγος Αναίρεση Β. Διοικητικά Δ Διπλή δικαιοδοσία Β.1Πρωτοδικείο 1) Ακυρωτική – Αίτηση ακυρώσεως Μονομελές Έφεση Πολυμελές (Τριμελές) 2) Διαφορές ουσίας - Προσφυγή. Π.χ σύμβαση Δ.Ε. Β.2Εφετείο Έφεση Β.3Συμβούλιο της Επικρατείας Αίτηση αναιρέσεως 3) προληπτικός έλεγχος Π.Δ. 4 Page 5 Γ. Ποινικά Δ. Γ.1Πταισματοδικεία Μήνυση ή αυτεπαγγέλτως Γ.2Πλημμελιοδικεία Αδίκημα (μονομελή πολυμελή) Έφεση Παθών - Πολιτική Αγωγή Κατηγορούμενος Γ.3 Εφετεία Έφεση Μικτά Ορκωτά Δικαστήρια α΄βαθμού (κακουργήματα, ειδικά β΄βαθμού πολιτικά εγκλήματα, πλημμελήματα με ποινή πάνω από δεκαετία) Άρειος Πάγος αναίρεση (μόνο ο Εισαγγελέας Αρείου Πάγου υπέρ του νόμου) Ειδικά Δικαστήρια Ανηλίκων, όχι δημόσιες συνεδριάσεις Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο ΑΕΔ, συγκροτούμενο κατά περίπτωση για την εκδίκαση συγκεκριμένων υποθέσεων, όπως την άρση των συγκρούσεων που προκύπτουν από αντίθετες δικαστικές αποφάσεις. Αρχές του Δικαίου 1.Τροποποίηση κανόνων δικαίου Με την ίδια διαδικασία και τύπο με την κατάρτισή τους 2.Ιεραρχική σειρά κανόνων δικαίου Κατώτερη ιεραρχικώς πηγή δεν επιτρέπεται να τροποποιήσει ανώτερη, πχ. διάταγμα δεν μπορεί να τροποποιήσει νόμο. 3..Νεώτερος νόμος καταργεί παλαιότερο 4.Ειδικός νόμος υπερισχύει του γενικού, τα κενά του όμως συμπληρώνονται από τον γενικό 5.Το έθιμο δεν καταργεί νόμο, αλλά τον συμπληρώνει Δημοσίευση και ισχύς κανόνων δικαίου Ισχύει 10 ημέρες μετά τη δημοσίευση σε ΦΕΚ ή από την ημέρα της κυκλοφορίας του αν 5 Page 6 αυτή απέχει από την πρώτη,εκτός αν ορίζεται αλλιώς ΦΕΚ 4 τεύχη (Α, Β, Γ,Δ, και Δελτία π.χ. ΑΕ και ΕΠΕ, Δημοσίων Συμβάσεων) Ερμηνεία κανόνων δικαίου 1. Αυθεντική – από τον νομοθέτη – νέος νόμος ερμηνευτικός 2. Επιστημονική 2.1 Γραμματική (γράμμα του νόμου) 2.2 Λογική ή δογματική(λογικό νόημα) 2.3 Διασταλτική, (επέκταση της εφαρμογής του νόμου και σε μη αναφερόμενες περιπτώσεις ) 2.4 Συσταλτική , (μόνον στις αναφερόμενες) 2.5 Αναλογική (επέκταση της εφαρμογής του νόμου και σε περιπτώσεις τις οποίες ο νομοθέτης δεν ήταν δυνατόν να προβλέψει) 2.6 Τελεολογική (σκοπός του νόμου) Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές 2. ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Γενικές Αρχές Βασικοί και θεμελιώδεις κανόνες Πρόσωπα Φυσικά (άνθρωπος) Νομικά α) Δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ, Κράτος, ΟΤΑ, ΕΜΠ β) Ιδιωτικού Δικαίου Μη κερδοσκοπικά Κερδοσκοπικά Σωματεία Εταιρείες Ε.Δ. Ιδρύματα Ομόρρυθμος (ΟΕ) Εταιρείες ΑΚ Ετερόρρυθμος γ) Νομικά πρόσωπα του ευρύτερου δημόσιου τομέα, διέπονται από τις διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου, ανήκουν ή ελέγχονται όμως από το κράτος, π.χ. ΜΕΤΡΟ ΑΕ. Ανώνυμος Εταιρεία (ΑΕ) ΕΠΕ 6 Page 7 Πρόσωπα, υποκείμενα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, ικανότητα για δικαιοπραξία, ικανότητα να παρίσταται στα δικαστήρια Δικαίωμα, η παρεχόμενη από το δίκαιο εξουσία στο πρόσωπο για την ικανοποίηση των συμφερόντων του, απαγορεύεται η καταχρηστική άσκηση δικαιώματος Αξίωση, δικαίωμα να απαιτήσει κάποιος από άλλον να πράξει ή να παραλείψει κάτι. Γεννάται με την προσβολή του δικαιώματος. Δικαιοπραξία, δήλωση της βουλήσεως ενός (π.χ. διαθήκη), δύο ή περισσοτέρων προσώπων με σκοπό την παραγωγή εννόμου αποτελέσματος (παραγωγή, απώλεια, αλλοίωση δ/τος) Προαπαιτούμενα Ικανότητας για δικαιοπραξία 1) Απόλυτα ικανοί (ενήλικες) έχουν συμπληρώσει το 18 ο έτος, πλήρη συνείδηση των πραττομένων και δεν στερούνται της χρήσης της λογικής λόγω πνευματικής νόσου 2) Ανίκανοι (έως το 10 έτος, ή που τελούν υπό πλήρη στερητική δικαστική συμπαράσταση) 3) Περιορισμένα ικανοί (αυτοί που έχουν συμπληρώσει το 10 έτος ή τελούν υπό μερική στερητική δικαστική συμπαράσταση). Ανήλικος 10 ετών είναι ικανός για δικαιοπραξία από την οποία αποκτά μόνον όφελος. Ανήλικος συμπληρώσας το 15 έτος μπορεί να συνάψει σύμβαση εργασίας ως μισθωτός με τη συναίνεση των γονέων του ή του δικαστηρίου. Ανήλικος συμπληρώσας το 14 έτος μπορεί να διαθέτει ό,τι κερδίζει από την εργασία του ελεύθερα, ή του έχει δοθεί για ίδια χρήση ή ελευθέρα διάθεση Συνέπεια, Άκυρη η δικαιοπραξία, εκτός αν τα πρόσωπα αντιπροσωπεύονται από τον νόμιμο αντιπρόσωπό τους. Συμφωνία δηλώσεως και βουλήσεως Ρητή ή σιωπηρά συμφωνία δηλώσεως και βουλήσεως (διάσταση εκούσια ή ακούσια, εικονικότητα, πλάνη) Απαλλαγμένη από ελαττώματα – πλάνη (άγνοια ή εσφαλμένη γνώση), απάτη (εκ προθέσεως παραπλάνηση), απειλή (ψυχολογική βία) Έννομο περιεχόμενο Η σύμβαση πρέπει να είναι νόμιμη 7 Page 8 Τήρηση τύπου Όπου απαιτείται από το νόμο (Μεταβίβαση ακινήτων, διαθήκες, διοικητικές συμβάσεις – διοικητικές πράξεις Σύμβαση Ομόφωνη βούληση δύο ή περισσοτέρων προσώπων Στοιχεία: πρόταση, λήψη προτάσεως, αποδοχή, κατάρτιση συμβάσεως Είδη συμβάσεων Αμφοτεροβαρείς (π.χ. πώληση) Ετεροβαρείς (π.χ. δωρεά) Προσύμφωνο Υπόσχεση για την κατάρτιση συμβάσεως. Ακολουθεί τον τύπο της κυρίας συμβάσεως Ερμηνεία συμβάσεων Αρχές Αληθής βούληση, καλή πίστη, συναλλακτικά ήθη, αναλογία παροχής αντιπαροχής, μη κατάχρηση δικαιώματος Αντιπροσώπευση Άμεση, έμμεση, εκούσια, ακούσια ή νόμιμη Πληρεξουσιότητα Μονομερής δικαιοπραξία – εντολή, παύει με τον θάνατο Παραγραφή Παύση του δικαιώματος να απαιτήσει πράξη ή παράλειψη από τον άλλο. Ο χρόνος παραγραφής αρχίζει από την γένεση της αξίωσης και είναι δυνατή η δικαστική της επιδίωξη. Αναστολή παραγραφής για λόγους ανωτέρας βίας ή δόλου. Διακοπή παραγραφής με την έγερση αγωγής 8 Page 9 1. ΕΝΟΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Αρχές Ενοχικού Δικαίου Aρχή της αυτονομίας της βουλήσεως Pacta sunt servanta: Tήρηση των συμφωνημένων. Ελευθερία των συμβάσεων Αρχή της ευθύνης Επανόρθωση της συμβατικής ζημίας. Επανόρθωση της ζημίας από αδικοπραξία Αδικαιολόγητος πλουτισμός Εύνοια προς τον οφειλέτη Ενοχικό Δικαίωμα - Εξουσία, να απαιτήσει κάποιος πράξη ή παράλειψη Ενοχή - υποχρέωση προς παροχή Είδη ενοχών Θετικές - αποθετικές Γένους - είδους Χρηματικές και μη (προσβολή της προσωπικότητας) Πηγές Δικαιοπραξία - Σύμβαση Αδικοπραξία: Όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει (αρθρ.914 ΑΚ) Αδικαιολόγητος πλουτισμός: Όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου, έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια. Η υποχρέωση αυτή γεννιέται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε ή αιτία παράνομη και ανήθικη (αρθρ.904 ΑΚ). Ο τόπος εκπληρώσεως της παροχής είτε συμφωνείται είτε συνάγεται από τη φύση της συμβάσεως. Στην αντίθετη περίπτωση: Αν άρσιμο χρέος (κατοικία οφειλετών κατά τη γένεση της οφειλής) Αν κομίσιμο χρέος (κατοικία δανειστή κατά την καταβολή του χρέους) Χρόνος εκπληρώσεως της παροχής Συμφωνείται ή συνάγεται από τη φύση της σύμβασης ή της περιστάσεως 9 Page 10 Εκπλήρωση παροχής Καλή πίστη - συναλλακτικά ήθη, αναλογία παροχής αντιπαροχής, μη κατάχρηση δικαιώματος (ΑΚ281) Συμβατική Υπαναχώρηση (ΑΚ, άρθρ.389) Συμφωνία Συμβατικής Υπαναχώρησης του ενός των συμβαλλομένων, απόσβεση των υποχρεώσεων της συμβάσεως - αμοιβαία υποχρέωση επιστροφής τυχόν παροχών κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Το δικαίωμα υπαναχώρησης ασκείται με δήλωση εντός ευλόγου προθεσμίας που έχει τάξει ο άλλος των συμβαλλομένων, άλλως αποσβένεται. Πρόστηση (ΑΚ, άρθρ.334) είναι η σχέση μεταξύ του εργοδότη-οφειλέτη και των προσώπων που χρησιμοποιεί για την εκπλήρωση του έργου-παροχής (εξαρτημένη εργασία). Για τα πταίσματα αυτών των προσώπων (προστηθέντων) ευθύνεται ο εργοδότης-οφειλέτης (προστήσας) όπως για δικό του πταίσμα, σε περίπτωση κατά την οποία αυτά πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια εκτελέσεως της εργασίας του και στο αντικείμενό της. Αιρέσεις (ΑΚ άρθρ.201-202) α) αναβλητική όταν η πραγματοποίηση των αποτελεσμάτων της δικαιοπραξίας έχει εξαρτηθεί από γεγονός μέλλον και αβέβαιο οπότε τα αποτελέσματα αυτά επέρχονται μόλις συμβεί το γεγονός (πλήρωση της αιρέσεως), π.χ. παρακράτηση της κυριότητας πράγματος μέχρι αποπληρωμής του τιμήματος, μεταβίβαση της κυριότητας με την πλήρωση της αιρέσεως, δηλ. την καταβολή του τιμήματος, β) διαλυτική όταν η ανατροπή των αποτελεσμάτων της δικαιοπραξίας έχουν εξαρτηθεί από γεγονός μέλλον και αβέβαιο, οπότε μόλις το γεγονός αυτό συμβεί, επανέρχεται η κατάσταση πριν από τη δικαιοπραξία, π.χ. πώληση πράγματος και μεταβίβαση κυριότητας, αν και δεν έχει αποπληρωθεί το τίμημα. Αίρεση-συμφωνία ότι αν δεν καταβληθεί αυτό σε ορισμένο χρόνο, επιστρέφει η κυριότητα στον πωλητή. Ανώμαλη εξέλιξη της ενοχής (λόγοι αντικειμενικοί ή υποκειμενικοί) Αδυναμία παροχής (λόγοι αντικειμενικοί - καταστροφή του πράγματος- ή υποκειμενικοί), π.χ πώληση πράγματος που δεν ανήκει στον πωλητή (ΑΚ άρθρ.335) Υπερημερία οφειλέτη – απαραίτητη η όχληση - εκτός αν δήλη ημέρα (συγκεκριμένη ημέρα) οπότε με την παρέλευση της ημέρας. Συνέπειες : αρχική παροχή , θετική, αποθετική ζημία, ποινική ρήτρα αν έχει συμφωνηθεί, εάν παροχή χρηματική και τόκος υπερημερίας. Ευθύνη του οφειλέτη για κάθε αμέλεια και για τυχαία καταστροφή. Αν ο δανειστής εξαιτίας της υπερημερίας δεν έχει συμφέρον στην 10 Page 11 εκπλήρωση της παροχής, τότε αποκρούει την παροχή και υποχρεούται σε αποζημίωση, όχι όμως σε εκπλήρωση της παροχής (υπαναχώρηση από το νόμο). Πλημμελής εκπλήρωση της παροχής: α) μη συμφωνηθείσα παροχή β) πράξεις που έπρεπε να παραλείψει (π.χ. ελαττωματική παροχή) γ) ύπαρξη πραγματικών ουσιωδών ή επουσιωδών ελαττωμάτων ή έλλειψη συμφωνημένων ιδιοτήτων. Υπερημερία δανειστή: πραγματική και προσήκουσα παροχή από τον οφειλέτη Συνέπειες: ευθύνη οφειλέτου μόνο για δόλο και βαριά αμέλεια, καταβολή ωφελημάτων στον δανειστή, αξίωση δαπανών από τον δανειστή (ΑΚ άρθρ.349) Κυριότερες ενοχές Δωρεά (ΑΚ άρθρ.496) Πώληση ή αγοραπωλησία (ΑΚ. Άρθρ.513) Μίσθωση πράγματος (ΑΚ άρθρ. 574) Μίσθωση έργου (εργολαβία), αμοιβή, εγγύηση προϋπολογισμού, άλλως ευθύνη εργοδότου, υλικά (εργοδότης εκτός αντίθετης συμφωνίας), ελαττώματα ουσιώδη, επουσιώδη, συμφωνηθείσες ιδιότητες , παράδοση, παραλαβή, κίνδυνος του έργου, καταγγελία χωρίς λόγο. Μίσθωση εργασίας (ΑΚ άρθρ.648) Απόσβεση ενοχών Καταβολή Δόση αντί καταβολής Δημοσία κατάθεση Ανανέωση Συμψηφισμός Σύγχυση Άφεση χρέους Ενδυνάμωση της θέσεως του δανειστή Αρραβώνας (παρεπόμενη σύμβαση) ακολουθεί τον τύπο της κύριας συμβάσεως Ποινική ρήτρα εφόσον έχει συμφωνηθεί (παράλληλα με την αποζημίωση) 11 Page 12 Εγγύηση (παρεπόμενη σύμβαση) (ΑΚ άρθρ.847) ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΟ ΔΙΚΑΙΟ (ΑΚ άρθρ.947-1345) Κυριότητα, Δουλείες, Ενέχυρο, Υποθήκη (αποκλειστική απαρίθμηση) Πράγματα, μόνο ενσώματα, απρόσωπα και αυθύπαρκτα αντικείμενα αλλά και φυσικές δυνάμεις, που υπόκεινται σε εξουσίαση. Διακρίσεις πραγμάτων εντός συναλλαγής - ιδιόκτητα εκτός συναλλαγής 1. κοινά σε όλους που δεν εξουσιάζονται (αέρας, θάλασσα, κλπ.) 2. κοινόχρηστα 3. κοινωφελή Κινητά, ακίνητα Αντικατάστατα, αναντικατάστατα Σύνθετα (κύριο και παρεπόμενο) Αναλωτά, μη αναλωτά Διαιρετά, αδιαίρετα Συστατικά, εκτός αν παροδικός σκοπός, κτίσμα που έχει ανεγερθεί σε ξένο οικόπεδο, παραρτήματα (κινητό πράγμα) Καρπή πράγματος ή δικαιώματος Ωφελήματα Βάρη Κυριότητα και οι περιορισμοί της Κτήση κυριότητας Πρωτότυπη (π.χ. εύρεση πράγματος), παράγωγη (δικαιοπραξία, σύμβαση) ΧΡΗΣΙΚΤΗΣΙΑ: Πρωτότυπος τρόπος κτήσης κυριότητας. Διακρίνεται σε τακτική και έκτακτη. Τακτική Χρησικτησία Προϋποθέσεις: 1. Νομή, φυσική εξουσία, θέληση να έχεις δικό σου το πράγμα (διάνοια κυρίου) 2. Πράγμα δεκτικό χρησικτησίας (όλα τα πράγματα εκτός από ακίνητα 12 Page 13 Δημοσίου, μονών, αγροτικός κλήρος, τα ουσιώδη συστατικά πράγματος πριν από τον αποχωρισμό τους). 3. Καλή πίστη (η πεποίθηση του νομέα ότι απέκτησε κυριότητα) 4. Χρόνος (κινητό για 3 χρόνια, ακίνητο για 10 χρόνια) 5. Νόμιμος ή έστω νομιζόμενος τίτλος α) νόμιμος τίτλος (είναι ο τίτλος σύμφωνα με τον οποίο αυτός που αποκτά πιστεύει ότι αποκτά νομίμως, πχ. αυτός που μεταβιβάζει δεν είναι πράγματι κύριος) β) νομιζόμενος τίτλος είναι ο ανύπαρκτος ή ο άκυρος τίτλος (π.χ. ανικανότητα για δικαιοπραξία) γ) μεταγραφή Έκτακτη Χρησικτησία Προϋποθέσεις 1. Νομή 2. Χρόνος: 20 χρόνια για κινητά και ακίνητα 3. Πράγμα δεκτικό χρησικτησίας Νόμιμος τίτλος και καλή πίστη δεν απαιτούνται Διακοπή χρησικτησίας, έγερση αγωγής, απώλεια νομής Τρόπος κτήσεως κινητά παράδοση Ακίνητα, συμβολαιογραφικό έγγραφο, μεταγραφή, εγγραφή σε κτηματολόγιο Περιορισμοί κυριότητας, γειτονικό δίκαιο, χάριν του κοινωνικού συνόλου, αλλά εμπράγματα δικαιώματα (δουλείες, ενέχυρο υποθήκη) Μορφές κυριότητες, συγκυριότητα, κατ΄όροφον συνιδιοκτησία, κάθετη συνιδιοκτησία Προστασία, Διεκδικητική αγωγή, Πουβλικιανή αγωγή, Αναγνωριστική αγωγή, Αρνητική αγωγή Κτήση νομής, πρωτότυπη, παράγωγη Απώλεια νομής, Αντίθετη διάνοια του νομέα, ή παύει η φυσική εξουσία του προσώπου στο πράγμα Κατοχή, ενοχικό δικαίωμα π.χ. μίσθωση πράγματος δεν υπάρχει η διάνοια κυρίου Εμπράγματα δικαιώματα σε ξένο πράγμα Δουλείες προσωπικές, επικαρπία, οίκηση Πραγματικές, δουλεύον, δεσπόζον ακίνητο (ανοχή πράξεων άλλου π.χ. δουλεία διόδου ή μη 13 Page 14 ενέργεια ορισμένων πράξεων π.χ. δουλεία φωτός). Τρόπος κτήσεως δουλείας, σύμβαση, χρησικτησία, διαθήκη Εμπράγματη Ασφάλεια, παροχή πίστεως για την κάλυψη κινδύνων του δανειστή (π.χ. δάνειο από Τράπεζα) Υποθήκη, ακίνητα ή επικαρπία επί ακινήτου ή κατ’ εξαίρεση κινητά μεγάλης αξίας, π.χ. πλοίο, συνιστάται από τον νόμο δικαστική απόφαση ή με μονομερή δήλωση αποδοχής για την εγγραφή, καταργείται με την απόσβεση και τη διαγραφή της από το βιβλίο υποθηκών. Ενέχυρο, κινητά, με συμβολαιογραφικό έγγραφο ή με ιδιωτικό. ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ Περιεχόμενο Αναγκαστική αφαίρεση ιδιοκτησίας για λόγους δημοσίας ωφέλειας έναντι αποζημιώσεως. Αυτή αφορά το πράγμα, ανεξάρτητα από το πρόσωπο που μπορεί να είναι ιδιοκτήτης ή να φέρεται ότι είναι, και περιλαμβάνει κάθε συστατικό του ακινήτου πράγματος. Εναλλακτικές λύσεις: εξαγορά του πράγματος, ή ανταλλαγή του ακινήτου με ακίνητο του Δημοσίου . Αντικείμενο: πράγμα ακίνητο ή κινητό (σπάνια) μεγάλης αξίας Υποκείμενα: το Δημόσιο, τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου ή τέλος ιδιώτες και ο ιδιοκτήτης του πράγματος. Προϋποθέσεις 1. Δημόσια ωφέλεια που να την προβλέπει νόμος 2. Ανακοίνωση της Υπηρεσίας, σκοπός της απαλλοτριώσεως, προσδιορισμός της έκτασης ή της ευρύτερης περιοχής. Δημοσιότητα μέσω του ημερησίου τύπου και τοιχοκόλληση στο Δημοτικό κατάστημα 1 μήνα πριν από τη δημοσίευση της αποφάσεως στο ΦΕΚ. Κλήση των ενδιαφερομένων να προβούν σε προσφορά ή υπόδειξη καταλλήλων ακινήτων. 3. Απόφαση Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας ή Υπουργού ή Υπουργικού Συμβουλίου. Δημοσίευση στο ΦΕΚ. 4. Σύνταξη κτηματολογικού διαγράμματος και κτηματολογικού πίνακα μετά από έγκαιρη πρόσκληση των ιδιοκτητών να παραδώσουν τους τίτλους των ιδιοκτησιών τους. 14 Page 15 5. Χωροθέτηση του έργου και εκπόνηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), αν απαιτείται λόγω της φύσης του. 6. Βεβαίωση για τη δυνατότητα καλύψεως της αποζημιώσεως (Δημόσιο και ΝΠΔΔ αριθμός εξόδου του οικείου προϋπολογισμού και της πιστώσεως, Ιδιώτες, ρητή διαβεβαίωση και καταβολή εγγυητικής επιστολής που να καλύπτει το 20/ εντός 3 μηνών από την κοινοποίηση της ως άνω αποφάσεως). Συντέλεση απαλλοτριώσεως (δηλαδή μεταβίβαση της κυριότητας στον υπέρ ού η απαλλοτρίωση και δυνατότητα καταλήψεως του ακινήτου) Α) Καταβολή της οριστικής ή προσωρινής αποζημιώσεως ή εκδόσεως χρηματικού εντάλματος υπέρ του αληθινού κυρίου ή, σε περίπτωση αμφισβητήσεως της κυριότητας, με την παρακατάθεση του ποσού στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και τη δημοσίευση στο ΦΕΚ. Β) Με την καταβολή της αποζημιώσεως σε είδος, εφόσον ο δικαιούχος συναινεί, π.χ. ανταλλαγή ακινήτου. Αποζημίωση σε άλλο είδος, εκτός της κυριότητας σε ακίνητο ή με τη μορφή της παραχωρήσεως δικαιωμάτων σε άλλο ακίνητο επιτρέπεται εφόσον υπάρχει σχετική ειδική διάταξη. Αν πρόκειται για κινητά πράγματα απαιτείται παράδοση του πράγματος και σύνταξη πρωτοκόλλου. Γ) Κατ' εξαίρεση, προκειμένου να εκτελεστούν έργα γενικότερης σημασίας για την οικονομία της χώρας, να επιτραπεί η κατάληψη του ακινήτου και πριν από τον προσδιορισμό και την καταβολή της αποζημιώσεως με τις ακόλουθες προϋποθέσεις: α) κήρυξη της απαλλοτριώσεως με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου β) ειδική απόφαση του Εφετείου που να δίνει τη σχετική άδεια γ) κατάθεση από τον βαρυνόμενο με τη δαπάνη της απαλλοτριώσεως ευλόγου τμήματος της αποζημιώσεως, όχι μικρότερο του 70/ της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου ή της εκτιμώμενης αποζημιώσεως. δ) Με την κατάληψη του ακινήτου, έκδοση από τον βαρυνόμενο, υπέρ του δικαιούχου, ειδικού ομολόγου για το υπόλοιπο της αποζημιώσεως, διάρκειας όχι μεγαλύτερης των 18 μηνών. Αν ο βαρυνόμενος είναι ΝΠΙΔ ή ιδιώτης, τότε παρέχει αντίστοιχη εγγυητική επιστολή αναγνωρισμένου ιδρύματος. Το ομόλογο και η εγγύηση επιστρέφονται αν η 15 Page 16 αποζημίωση καταβληθεί εντός του χρόνου ισχύος τους, αλλιώς εισπράττονται από τον δικαιούχο. Αυτός, υπέρ του οποίου έγινε η απαλλοτρίωση υποχρεούται να ζητήσει τον οριστικό ή προσωρινό καθορισμό της αποζημιώσεως σε 1 μήνα από τη γνώση ή κοινοποίηση της απόφασης. Μέχρι τη συντέλεση της απαλλοτριώσεως απαγορεύεται η κατάληψη του ακινήτου και, αν αυτό γίνει, ο καταληψίας αποβάλλεται με απόφαση του δικαστηρίου. Συνέπειες συντελέσεως 1. Μετά τη συντέλεση της απαλλοτριώσεως, ο υπέρ ου αυτή υποχρεούται να μεταγράψει την απόφαση της κηρύξεως της, προσκομίζοντας και τα σχετικά στοιχεία που να αποδεικνύουν και τη συντέλεση της (δικαστική απόφαση καθορισμού αποζημιώσεως και δικαιούχων, καταβολή ποσού, ΦΕΚ). 2. Ο νομέας ή κάτοχος οφείλει να παραδώσει το ακίνητο ελεύθερο μέσα σε 10 ημέρες από την έγγραφη πρόσκληση αυτού αλλιώς διατάσσεται η αποβολή του από το δικαστήριο. 3. Κάθε εμπράγματο δικαίωμα επί του ακινήτου οποιουδήποτε τρίτου μετατρέπεται σε ενοχική αξίωση από την αποζημίωση , ανεξάρτητα αν αυτός δεν έχει λάβει μέρος ή δεν έχει κληθεί στη δίκη για τον καθορισμό της αποζημιώσεως. 4. Η απαλλοτρίωση συνιστά πρωτότυπο τρόπο κτήσεως κυριότητας. Προσδιορισμός αποζημιώσεως. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του ακινήτου κατά τον χρόνο συζητήσεως της υποθέσεως για τον προσωρινό ή οριστικό καθορισμό της αποζημιώσεως. Ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας μετά την πράξη της απαλλοτριώσεως και μόνον εξ αιτίας της δεν λαμβάνεται υπόψη. Αρμόδιο δικαστήριο για τον καθορισμό της προσωρινής αποζημιώσεως είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το απαλλοτριούμενο, ενώ για τον οριστικό προσδιορισμό το Εφετείο. Ανάκληση της απαλλοτρίωσης 1. Αυτοδίκαιη ανάκληση πριν τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης Σε περίπτωση 16 Page 17 • Μη καταβολής της αποζημίωσης στον δικαιούχο σε διάστημα ενάμισυ έτους από την έκδοση της δικαστικής απόφασης • Καταβολής της προσωρινής αποζημίωσης αλλά μη εμπρόθεσμης (18 μήνες) καταβολής της οριστικής αποζημίωσης • Εάν παρέλθει τριετία από την κήρυξη της απαλλοτρίωσης χωρίς να έχει κατατεθεί η αίτηση για να καθοριστεί η προσωρινή ή οριστική αποζημίωση • (8 έτη) για πολεοδομικούς σκοπούς ή για λόγους προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς 2. Μη αυτοδίκαιη ανάκληση (δυνητική) • Πριν από τη συντέλεση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης με πράξη των αρμοδίων υπουργών • Μετά τη συντέλεσή της, εάν η απαλλοτρίωση δεν κρίνεται αναγκαία για την εκπλήρωση του αρχικού σκοπού ή άλλου σκοπού δημόσιας ωφέλειας, μετά από αποδοχή του πρώην ιδιοκτήτη, εκτός αν εντός διετίας και ο υπέρ ου είναι Δημόσιο ή ΝΠΠΔ • Υποχρεωτική ανάκληση της απαλλοτρίωσης εάν αυτή έγινε προς όφελος νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου ή ιδιωτών εάν παρέλθει πενταετία από τη συντέλεσή της και το ακίνητο δεν χρησιμοποιήθηκε για τον αρχικό σκοπό της απαλλοτρίωσης ή δεν εκτελέστηκε μέρος των εργασιών που να υπερβαίνει κατ΄ αξία το 1/3 αυτών, εφόσον υποβάλλει αίτηση ο αρχικός ιδιοκτήτης, εντός 6 μηνών από τη συντέλεση της απαλλοτριώσεως. ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο των εμπόρων και των εμπορικών πράξεων 1. Αντικείμενο: Εμπορικές πράξεις Υποκείμενο: Έμπορος Οι εμπορικές πράξεις διακρίνονται σε α) πρωτότυπες και β) παράγωγες Α) Πρωτότυπες στο β δ της 2/14/ Μαΐου 1835 και διακρίνονται σε πράξεις χερσαίου (τραπεζιτικές και χρηματιστηριακές εργασίες) και θαλασσίου εμπορίου (ναυπήγηση, αγορά πλοίου) Β) Παράγωγες 1) Πράξεις εμπόρων (εξ υποκειμένου εμπορικότητα) 17 Page 18 2) Πράξεις που συνδέονται με πράξη πρωτοτύπως εμπορική (εξ αντικειμένου εμπορικότητα) 2. Συνέπειες Εφαρμογή εμπορικής νομοθεσίας Απόκτηση εμπορικής ιδιότητας Στις περιπτώσεις που ορίζονται από το νόμο περισσότεροι οφειλέτες από εμπορική αιτία ενέχονται εις ολόκληρον (πχ. συναλλαγματική) Βραχυπρόθεσμες παραγραφές Καθιερώνεται ταχεία διαδικασία σε ορισμένες εμπορικές διαφορές Το δικαστήριο υποχρεώνεται σε ορισμένες περιπτώσεις να κηρύξει προσωρινώς εκτελεστή' την απόφαση 3. Έμπορος: φυσικά η νομικά πρόσωπα, που μετέρχονται εμπορικές πράξεις, και κύριο επάγγελμα έχουν την εμπορία (αριθ.1 Ε.Ν.) 4. Κτήση Εμπορικής Ιδιότητας Ουσιαστικό κριτήριο - Άσκηση πρωτοτύπων ΕΠ Τυπικό κριτήριο, Νόμος ΑΕ, ΕΠΕ Χρηματιστές-Μεσίτες Χρημ. Αξιών / Συνεταιρισμός Απώλεια Παύση ασκήσεως Λύση, εκκαθάριση εταιρείας Συνέπειες: Τήρηση υποχρεωτικών και προαιρετικών εμπορικών βιβλίων, εγγραφήσταεμπορικάεπιμελητήριακ.α. Δίκαιο της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας Βιομηχανική ιδιοκτησία: Σύνολο διατάξεων που προστατεύουν το εμπορικό και βιομηχανικό επάγγελμα Εμπορική Επωνυμία -Έμποροι (58-59 ΑΚ) Αρχές αληθείας (όνομα, δραστηριότητα) Διαρκείας (διατήρηση επωνυμίας) Αποκλειστικότητας (κίνδυνος συγχύσεως προσώπων) Χρηστά ήθη / δημόσια τάξη Δημοσιότητα Προστασία εμπορικής επωνυμίας: άρση, παράλειψη προσβολής και αποζημίωση Διακριτικός τίτλος - Εμπορικό κατάστημα - επιχείρηση Σήμα, προϊόντα επιχειρήσεως και ορίζει την-προέλευση τους Δικαίωμα στο Σήμα - Δήλωση καταθέσεως στο Υπουργείο Εμπορίου και παραδοχή από τα δικαστήρια σημάτων (Διοικητικά δικαστήρια) 18 Page 19 Αθέμιτος Ανταγωνισμός, ειδικό αστικό αδίκημα, θεμιτή μέθοδος (χρηστά ήθη) Ευρεσιτεχνία – νέες εφευρέσεις επιδεκτικές βιομηχανικής εφαρμογής, οι οποίες υπερβαίνουν τη γνωστή στάθμη της τεχνικής. Δίκαιο των Εταιρειών 5. Εταιρείες: Προσωπικές, Ομόρρυθμες (Ο.Ε), Ετερόρρυθμες (Ε.Ε.), Αφανείς Κεφαλαιουχικές: Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης (ΕΠΕ). Ανώνυμος Εταιρεία (ΑΕ) Συμπλοιοκτησία Ιδιόμορφος εταιρικός τύπος του Ν.Δ. 6. Στοιχεία απαραίτητα για τις Εμπορικές Εταιρείες (Εμπορική επωνυμία, σκοπός, έδρα και κεφάλαιο της εταιρείας) Προσωπικές Εταιρείες Σύσταση, ιδιωτικό έγγραφο, αν η εταιρική περιουσία συνίσταται στην ύπαρξη ακινήτου τότε χρειάζεται το συμβόλαιο (π.χ. αγοράς) του ακινήτου. Δημοσιότητα, εγγραφή στο ειδικό βιβλίο του Πρωτοδικείου της έδρας της εταιρείας Ευθύνη απεριορίστως και εις ολόκληρο Όργανα, διαχειριστής Ετερόρρυθμος, ομόρρυθμοι εταίροι και ετερόρρυθμοι, οι οποίοι ευθύνονται στο ύψος της προσφοράς τους Αφανής στο όνομα ενός εταίρου, αφανής ο εταιρικός δεσμός Ανώνυμη Εταιρεία Σύσταση, συμβολαιογραφικό έγγραφο Δημοσιότητα περίληψη του καταστατικού στο ΦΕΚ και κατάθεση στο Υπουργείο Εμπορίου Κεφάλαιο διαιρεμένο σε ισότιμα και μεταβιβαστά μερίδια (μετοχές) και διαφέρει από την εταιρική περιουσία Μετοχή, έγγραφο (αξιόγραφο) που ενσωματώνει το δικαίωμα του μετόχου και είναι τμήμα εταιρικού κεφαλαίου Αρχές ισότητας, αδιαιρέτου του κεφαλαίου Όργανα, Γενική Συνέλευση (τακτική-έκτακτη, καταστατική) Διοικητικό Συμβούλιο (κάθε πταίσμα) Ελεγκτές ο έλεγχος της πλειοψηφίας στο τέλος κάθε εταιρικής χρήσης (Τακτική Γενική Συνέλευση) · ; 19 Page 20 Έκτακτος έλεγχος της μειοψηφίας (έκτακτη Γ.Σ) Κρατικός έλεγχος του Υπουργείου Εμπορίου ΕΠΕ Σύσταση Συμβολαιογραφικό έγγραφο Δημοσιότητα Περίληψη του καταστατικού στο ΦΕΚ και κατάθεση στο Υπουργείο Εμπορίου Κεφάλαιο, Διαιρεμένο σε ίσα και μεταβιβαστά μερίδια (εταιρικά μερίδια) και διαφέρει από την εταιρική περιουσία Αρχές ισότητας, αδιαιρέτου του κεφαλαίου Όργανα, Συνέλευση εταίρων Διαχειριστές Δίκαιο των αξιογράφων Αξιόγραφα ιδιωτικό δικαίωμα, άσκηση κατοχής εγγράφου Διάκριση ανάλογα με το δικαίωμα που περικλείουν και τον τρόπο κυκλοφορίας τους α) Η στενή έννοια - απαίτηση χρηματική (συναλλαγματική, γραμμάτιο, επιταγή) β) Παραστατικό (φορτωτική, ενεχυρόγραφο) γ) Συμμετοχής δικαιώματα (μετοχές) Τρόπος Κυκλοφορίας 1. εις κομιστήν (ανώνυμα) π.χ. μετοχή 2. εις διαταγήν ενός δικαιούχου που μεταβιβάζει εις τρίτον με οπισθογράφηση (σ/κής) 3. ονομαστική με μεταβίβαση και παράδοση Συναλλαγματική: Έγγραφη εντολή πληρωμής σε τρίτο πρόσωπο Πρόσωπα: εκδότης, πληρωτής ή αποδέκτης/λήπτης, κομιστής, τριτεγγυτής υπέρ του λήπτη ή κομιστή, άλλως υπέρ του εκδότη Τυπικά στοιχεία 1. Συναλλαγματική 2. Εντολή πληρωμής ' 3. Όνομα πληρωτή ή αποδέκτη και υπογραφή 4. Λήξη (αν δεν αναφέρεται η λήξη, πληρωτέα όταν εμφανισθεί) 5. Τόπος πληρωμής 6. Όνομα δικαιούχου 7. Χρόνος και τόπος εκδόσεως σ/κής (αν δεν αναφέρεται ο τόπος, θεωρείται ότι έχει εκδοθεί στον τόπο του εκδότη) 20 Page 21 21 8. Υπογραφή εκδότη 9. Χαρτόσημο Μεταβίβαση Πάντα με οπισθογράφηση που σημαίνει διαταγή του λήπτη (οπισθ.) πληρωμής σε άλλο πρόσωπο (κομιστή) και παράδοση του τίτλου, εκτός αν ρήτρα ουχί εις διαταγή Πληρωμή Συναλλαγματικής, την ημέρα της λήξεως ή 2 εργάσιμες ημέρες μετά, κατά του αποδέκτου και τριτεγγυητού ή των υπολοίπων υποχρέων κομιστών Σύνταξη διαμαρτυρικού μη πληρωμής από συμβολαιογράφο Παραγραφή Αποδέκτης 3 χρόνια μετά τη λήξη Κομιστής- οπισθογράφος- εκδότης 1 χρόνο μετά τη σύνταξη του διαμαρτυρικού ή της λήξεως σε περίπτωση ρήτρας ανέξοδος επιστροφή (ρήτρα για τη μη σύνταξη διαμαρτυρικού) Οπισθογράφων μεταξύ τους και κατά του εκδότου 6 μήνες από την πληρωμή ή την έγερση της αγωγής πληρωμής Αγωγή Αδικαιολογήτου Πλουτισμού, κομιστής αν όχι άλλο τρόπο πληρωμής, ζημία του κομιστού, πλουσιότερος ο εναγόμενος Γραμμάτιο εις διαταγήν: Έγγραφη υπόσχεση του εκδότου ότι θα πληρώσει σε ορισμένο τόπο και χρόνο, ορισμένο χρηματικό ποσό εις διαταγή άλλου προσώπου (λήπτου) Εκδότης: Ο εκδίδων τον τίτλο και υπόσχεται την πληρωμή Λήπτης: Ο δικαιούμενος να απαιτήσει την πληρωμή Τραπεζική Επιταγή Εκδότης: Ο εκδίδων τον τίτλο και εντέλλεται την πληρωμή στην Τράπεζα Λήπτης: Ο δικαιούμενος να απαιτήσει την πληρωμή Πληρωτέα εν όψει, ανεξαρτήτως της ημερομηνίας της, μετά την παρέλευση 8 ημερών σφράγιση και μήνυση Δίγραμμη, όχι οπισθογράφιση, πληρωτέα στον συγκεκριμένο τραπεζίτη Φορτωτική – ασφαλιστήριο Ασφαλιστικό Δίκαιο Ναυτικό Δίκαιο Πτωχευτικό Δίκαιο     ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2008)